Ürdün, ABD-İran çatışmasında son cephe devleti olma riskiyle karşı karşıya

İran'ın saldırıları yoğunlaşırken Ürdün, giderek büyüyen Orta Doğu ihtilafının son cephe devleti olarak ortaya çıkıyor. Haşimi Krallığı neden Tahran'ın hedefi? Ürdün Kralı II.

Abdullah, Ürdün'ün ABD'ye bağımlılığı, Batı Şeria'daki İsrail yerleşimci şiddeti ve İran'ın Ürdün'deki ABD askeri üslerine yönelik saldırıları arasında ince bir ipte yürüyor Resim: Kraliyet Haşimi Mahkemesi/APAimages/ İran füzeleri krallığı hedef alırken Salı günü erken saatlerde Ürdün'ün bazı bölgelerinde hava saldırısı sirenleri yeniden çaldı. Ordudan yapılan açıklamada, "Hava savunma sistemi bu gece İran topraklarından gelen ve Ürdün hava sahasına giren ve krallığın topraklarını hedef alan üç füzeyi durdurdu ve düşürdü" denildi. Yaralanma bildirilmedi, ancak son saldırılar, geçtiğimiz günlerde ABD'nin en yakın Arap müttefiklerinden birinin durumunu artıran bir dizi saldırının ardından geldi: İran'ın geçen hafta Ürdün'deki bir ABD üssüne yaptığı füze saldırısında iki ABD askeri öldürüldü ve yaklaşık 30 kişi de yaralandı.

Ürdün, kalıcı ABD askeri tesislerine ev sahipliği yapan sekiz Arap ülkesinden biridir. Diğer ev sahibi ülkelerden bazıları, özellikle de Körfez ülkeleri, ABD ve İsrail'in Şubat ayı sonlarında İran'a ortak saldırı başlatmasından bu yana İran saldırılarının hedefi oldu. Her ne kadar İran kısa bir süre sonra Ürdün'e füze fırlatsa da, o zamandan beri krallığa yönelik doğrudan saldırılarda bir durgunluk yaşandı ve bu da İran'ın kendi hava sahasını savunmak için hareket ettiğini öne sürerek İsrail'e fırlatılan füzelerin durdurulmasına yardımcı oldu.

Lahey'deki Clingendael Enstitüsü'nden kıdemli araştırma görevlisi Erwin van Veen, DW'ye şöyle konuştu: "İran, bölgedeki ABD askeri varlıklarına veya üslerine ev sahipliği yapan herhangi bir devlete ateşe karşılık verme hakkını saklı tuttu ve Ürdün de bunlardan biri." "Ürdün, Amerikalılara askeri ve ekonomik bağımlılık açısından çok istikrarsız bir denge içinde olduğundan yalnızca Ürdün Kralı II. Abdullah'ın seçenekleri oldukça sınırlıdır. Pazar günü ilk diplomatik gerginlikte Ürdün, İran'ın Amman'daki üst düzey diplomatını çağırarak dışişleri bakanlığının "haksız ve bariz İran saldırıları" olarak adlandırdığı saldırıların derhal sona erdirilmesini talep etti.

ABD, Ürdün'ün en büyük yabancı destekçisidir. 2022'de imzalanan yedi yıllık Mutabakat Zaptı kapsamında Washington, ekonomik ve askeri yardım olarak yıllık 1,45 milyar dolar (1,27 milyar Euro) sağlamayı kabul etti. 2025'te Kongre bu rakamı 1,65 milyar dolara çıkardı; bu da 2010'daki miktarın üç katıydı.

Ayrıca, Ocak 2021'de imzalanan Savunma İşbirliği Anlaşması, ABD kuvvetlerine Ürdün askeri tesislerine resmileştirilmiş erişim hakkı veriyor. Yakın tarihli bir rapora göre, şu anda Ürdün'de önceki yıllara göre daha fazla 4.000 ABD askeri bulunuyor. Ancak Mart ayında Ürdün Dışişleri Bakanı Ayman Safadi ülkede yabancı askeri üslerin bulunmadığı konusunda ısrar etti.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nin Orta Doğu ve Kuzey Afrika program yöneticisi Kelly Petillo, Ürdün'deki yabancı askeri varlığının küçümsenmesinin bir nedeninin ABD karşıtlığı olabileceğini söyledi. DW'ye verdiği demeçte, "Ürdün'ün bu savaşta tarafsız kalma çabalarına rağmen, ABD ile olan gibi mevcut ittifaklar yalnızca Ürdün'ün kırılgan güvenliğini etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda kamuoyunda hoşnutsuzluğa da neden oluyor. Ürdün'ün, bölgedeki Körfez müttefikleri gibi, ABD ile olan ittifakının ülkenin istikrarına faydalı mı yoksa aslında bir istikrarsızlık nedeni mi olduğunu sorgulamaya başlayabileceğini tahmin etti.

Partizan olmayan bir kamuoyu araştırma ağı olan Arab Barometer'ın 2026'da yaptığı bir anket, Ürdünlülerin yalnızca %12'sinin ABD Başkanı Donald Trump'ın dış politikasına olumlu baktığı sonucuna vardı. Petillo, "Amman için diğer risk, İran'ın saldırılarının onu İsrail'le aynı kefeye koymasıdır" diye uyardı. "Bu izlenim, daha geniş halk arasında daha fazla hoşnutsuzluğa neden olabilir ve Gazze'deki savaş sırasında insanların İsrail-Ürdün 1994 barış anlaşmasının sona ermesi çağrısında bulunduğu gibi protestolara alan yaratabilir.

Son üç yılda İsrail ile Ürdün arasındaki ilişkiler giderek gerginleşti. Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e saldırmasının ardından ortaya çıkan Gazze savaşının ilk günlerinde Ürdün'ün İsrail'in davranışını kınamasının ardından Kasım 2023'te iki ülke büyükelçilerini geri çağırdı. Hamas, ABD, AB ve diğerleri tarafından terör örgütü olarak kabul ediliyor.

Ürdün, Filistinlilere İsrail'in yanında kendi devletlerini de tanıyacak iki devletli bir çözüm için baskı yapma çabalarında ön sıralarda yer aldı. Kraliçe Rania da dahil olmak üzere nüfusun yarısından fazlasının Filistin kökenli olması nedeniyle Filistin meselesi Ürdün vatandaşları için özel bir önem taşıyor.