Avrupa ve İngiltere'den Gönderilen Plastik Atıklar, Çukurova'da Tarımsal Sulamada Kullanılan Kanallarda Mikroplastik Kirliliğini Artırıyor

Çevre örgütlerinin analizleri ve saha araştırmalarına dayanan bulgular, geri dönüşüm tesislerinin yoğunlaştığı bölgelerde kirliliğin arttığını ortaya koyuyor. The Guardian'ın haberine göre, güvenlik gerekçesiyle ismi değiştirilen çiftçi Ayhan, tarlalarının yakınındaki su kanallarında plastik atıkların biriktiğini ve tesislerden yükselen dumanların ekim alanlarına ulaştığını söylüyor. Çevre Araştırmaları Ajansı'nın (EIA) verilerine göre, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında 13 İngiliz şirketi toplam 52 bin ton plastik atığı Adana'daki Kemal Deniz geri dönüşüm bölgesine gönderdi; bu, İngiltere'nin Türkiye'ye ihraç ettiği plastik atıkların yaklaşık yüzde 13'ünü oluşturuyor.

En fazla sevkiyat yapan şirketler ProtoGreen, Vanden ve Eurokey olarak sıralanıyor. İhracatta yasa dışı bir durum bulunmuyor ancak şirketlerin atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde geri dönüştürüldüğünden emin olma yükümlülüğü var. Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi'nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu'nun araştırmaları, geri dönüşüm tesislerinin aşağısındaki kanallarda mikroplastik yoğunluğunun belirgin arttığını gösteriyor; Kemal Deniz bölgesinin aşağı kesiminde mikroplastik seviyesi yukarı kesime göre 10 kat fazla, bazı kanallarda ise bu fark 132 kata kadar çıkıyor.

Numunelerde litre başına 16,5 ile 2 bin 174,5 arasında mikroplastik parçacığı bulundu ve kanal yoluyla taşınan mikroplastik miktarının saatte 5,3 milyar parçacığı aşabildiği hesaplandı. Bu kanalların bir bölümü tarımsal sulamada kullanılıyor; kirlenmiş su tarım alanlarına ulaşıyor ve kanal ağı Seyhan Nehri üzerinden Akdeniz'e uzanıyor. Çukurova, dünyanın en verimli alüvyal topraklarına sahip ovalarından biri.

Bölge sakinleri, geri dönüştürülemeyen plastiklerin oluşturduğu yığınlarda her yıl yangınlar çıktığını ve bunun mahalleler ile tarım alanlarını zehirli duman altında bıraktığını ifade ediyor. Çin'in 2018'de plastik atık ithalatını durdurmasının ardından Türkiye, Avrupa Birliği ve İngiltere'den gelen plastik atıkların en büyük adresi haline geldi; Adana, Türkiye'ye ithal edilen plastik atıkların yaklaşık yüzde 60'ını alıyor. 2025 yılında İngiltere yaklaşık 675 bin ton plastik atık ihraç etti ve bunun yaklaşık 140 bin tonu Türkiye'ye gönderildi; Avrupa Birliği ülkelerinden gelen miktar 500 bin tonu aştı ve Türkiye'nin aldığı toplam plastik atık 643 bin tona ulaştı.

EIA hukuk uzmanı Amy Youngman, İngiltere'nin plastik atık ihracatını sona erdirerek izlenebilirliği artırması ve plastik üretimini azaltması gerektiğini savundu. Biffa Polymers Genel Müdürü James McLeary de işlenmemiş plastik atık ihracatının yasaklanmasını ve yerel geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesini önerdi. Eurokey ve Vanden yetkilileri yalnızca onaylı tesislerle çalıştıklarını ve çevresel zarar iddialarının yetkili kurumlarca araştırılması gerektiğini belirtti. İngiltere hükümeti ise plastik atık ihracatına ilişkin sıkı yasal düzenlemelerin bulunduğunu ve şirketlerin atıkların çevreye uygun yönetilmesini sağlamakla yükümlü olduğunu açıkladı.