Yaşananlar Avrupa'yı Siyasi Olarak da Sarstı ve Hassas Göç Meselesindeki Bölünmüşlüğü Bir Kez Daha Gözler Önüne Serdi

İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk kenti Ceuta'ya geçen hafta yüzerek giren on binlerce göçmenin büyük bölümü, İspanyol asker ve polislerin refakatinde Fas'a geri döndü. Ancak bu olağanüstü göç dalgası en az 72 kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı; cesetler, denizde lastik halkalar ve yüzme paletleri arasında yüzerken bulundu. Yaşananlar Avrupa'yı siyasi olarak da sarstı ve hassas göç meselesindeki bölünmüşlüğü bir kez daha gözler önüne serdi.

Göç dalgasının nedeninin, sosyal medyada Avrupa'ya kolay geçiş vaat eden paylaşımların viral olması mı yoksa daha planlı, hatta organize bir hareket mi olduğu sorusu hâlâ yanıt bekliyor. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, AB içindeki bazı ülkelerin bu krizde İspanya'ya 'saldırdığını', destek göstermek yerine siyaset yaptığını söyleyerek tepki gösterdi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin aşırı sağcı partisi Fratelli d'Italia, göçmenlerin Ceuta sokaklarında koştuğu görüntüleri paylaşarak 'İtalyan solunun bu kadar sevdiği Sanchez modeli işte bu' diye alay etti.

Meloni, güvenlik tehdidi gerekçesiyle İtalya'nın İspanya ile Schengen anlaşmasını askıya aldığını duyurdu. İspanya ise krizin kontrol altına alındığını ve Ceuta'nın Schengen bölgesinde olmadığını, dolayısıyla Faslı göçmenlerin hiçbir zaman denetimsiz şekilde anakara Avrupa'ya geçemeyeceğini savunuyor. Meloni'nin önümüzdeki yıl yapılacak seçimler öncesinde koalisyonunun yeni ve aşırı göçmen karşıtı bir parti karşısında oy kaybetmesi, bu sert çıkışı fırsata çevirme isteği olarak yorumlanıyor.

İtalya, İspanya'yı göç konusunda yumuşak gören tek ülke değil. Meloni'nin salı günü acil içişleri bakanları toplantısı çağrısına yaklaşık iki düzine AB ülkesi imza attı; bu ülkeler Avrupa'ya 'çekim faktörü' olabilecek tüm politikaların ortadan kaldırılmasını istiyor. Bu politikaların başında, İspanya'nın yüz binlerce kayıtsız göçmene oturma ve çalışma izni başvurusu yapma hakkı tanıyan tartışmalı 'düzenlileştirme' uygulaması geliyor.

İspanya hükümeti bu adımı, yaşlanan ülkenin işgücüne ihtiyacı olduğu gerekçesiyle pragmatik buluyor. Ancak bu hafta Ceuta sahillerine akın edenler, çoktan kapanmış bir kampanyaya katılmak için gelmedi. Sanchez, asıl sorumluluğu İspanya Yüksek Mahkemesi'nin deniz yoluyla gelenlerin geri gönderilemeyeceği yönündeki kararına yüklüyor ve bu kararın kaçakçılar tarafından 'Avrupa'ya kolay yol' olarak çarpıtıldığını savunuyor.

Ceuta'ya akın eden kalabalığın çoğu Faslı olduğu ve rota iyi bilindiği için kaçakçılara para ödemesine gerek yoktu. Göçmenler gazetecilere, 'İspanya açık' diye bağıran ve denize atlayan insanların olduğu sosyal medya paylaşımlarını gösterdi. BBC'nin incelediği çok sayıda hesapta, dalgıç kıyafetleri ve paletlerle gençlerin yüzerken çekilmiş görüntüleri ile Ceuta içinden fotoğraflar yer alıyor.

Bazı hesaplar yalnızca haftalardır aktif ve on binlerce beğeni almış. Ceuta'da kıyıya ulaşan kalabalık, ne yiyecek ne barınak ne de anakara Avrupa'ya geçiş imkânı bulunca çoğu geri döndü. Peki göçmenler, birkaç yıl önce Belarus'ta olduğu gibi 'silah' olarak mı kullanıldı?

Şimdilik sadece sonuçlardan keyif alanları görüyoruz. İspanya'nın El Pais gazetesinde Andrea Rizzi'nin yazdığı gibi küresel sağ 'mutluluktan hiperventile ediyor'. İran'a yönelik savaşına karşı çıktığı için İspanya'ya öfkeli olan ABD Başkanı Donald Trump, yaşananları 'felaket' ve 'istila' olarak niteledi.

Meloni gibi Trump'ın da yaklaşan seçimleri var. Rusya da Avrupa'daki kaos ve bölünmeyi sevdiği için durumdan memnuniyet duyuyor. Fas ise 'suç örgütlerini' suçluyor; ancak sınır muhafızlarının kalabalığın biriktiğini görmüş olması gerekir.

Benzer bir olay, daha küçük ölçekte, İspanya ile Fas'ın Batı Sahra konusunda karşı karşıya geldiği dönemde yaşanmıştı. Sanchez, Rabat'ı 'iyi bir müttefik' olarak nitelendirip Fas'ı suçlamaktan kaçınırken, eleştirmenler bunu yatıştırma politikası olarak görüyor ve 'diş göstermesi' gerektiğini söylüyor. İspanya şu anda Ceuta'yı olası yeni olaylara karşı korumakla meşgul: Sınır çitini denize doğru uzatıyor, iskeleye turuncu şamandıra hatları bağlıyor ve gemiler bölgede devriye gezecek.

Gelecek hafta AB içişleri bakanları, popülist sağın cesaretlendiği bir ortamda dış sınırların güçlendirilmesini görüşecek. İspanya'dan İtalya'ya seyahat edenler birkaç hafta boyunca polisin rastgele belge kontrolüyle karşılaşacak. Ancak internette gördükleri bir hayalin peşinden denize açılan ve şimdi tabutlarla Fas'a gönderilen onlarca genç için bu önlemler çok geç.